Nieuws Bocholt

De relikwie, een stukje bot van Gerlachus in een houder, werd na de mis ter verering aangeboden. De ‘bedevaarders’ schoven aan, kusten de reliekhouder en deponeerden een gift in de offerschaal. Reliekhouder en relikwie waren in de Achelse Kluis samengesteld, verzegeld en door de abt voor echt verklaard. Vanaf 29 juli 1891 mocht de relikwie, met toestemming van bisschop Rutten, in de kerk tentoongesteld en vereerd worden.

De verering van Gerlachus is in Kaulille ondertussen geschiedenis. Niet in Houthem, de thuisbasis van de heilige. Daar vindt ook dit jaar opnieuw de octaaf, de achtdaagse verering, van Sint-Gerlach plaats. Sinds 2015 kan in Houthem zelfs een gezichtsreconstructie van de heilige bewonderd worden. Met de modernste technieken werd die gerealiseerd en naar aanleiding van ‘850 jaar Sint-Gerlach’ onthuld.

Een deel van de kosten van dat project werd door de Rolling Stones bekostigd. Toen de Stones in Houthem in Château Sint-Gerlach logeerden, kregen ze van hotelier Camille Oostwegel een rondleiding door de kerk en het museum. Toen Oostwegel de geplande gezichtsreconstructie van de heilige toelichtte, bleken de rocksterren dermate geboeid dat ze een sponsoring toezegden. ‘The Stones meet Saint Gerlachus’, dus. Of: hoe een stel (toch ook al bedaagde) rocksterren gecharmeerd raakte door de religie rond een eeuwenoude heilige.

Foto boven: het beeld van Gerlachus in de gerestaureerde kerk van Kaulille. 

Eerste foto beneden: een koe aan de voeten van Sint-Gerlachus, symbool voor alle boerderijdieren, waar Gerlachus volgens de overlevering zorg voor droeg.

Tweede foto beneden: de Kauliller reliekhouder van Gerlachus, met centraal in de ster een stukje bot. 

Derde foto beneden: interieur van de Gerlachuskerk. 

Vierde foto: gezichtsreconstructie op basis van de (donkere, linkse) schedel van Gerlachus.

Bron foto’s: eigen archief; De Klaveren Heer, maart 1999; NRC Handelsblad en Radio L1 Nieuws; De Vrienden van Sint-Gerlach. 

Tekstbronnen: Fons Evens over Sint-Gerlach in De Klaveren Heer, maart 1999; websites ‘Parochie Sint-Gerlach te Houthem’ en ‘De Vrienden van Sint-Gerlach’.

Van Hamont fiets ik richting Bree. Bij het kruispunt aan Sluis 17 (…) sla ik rechtsaf. Ik volg de slecht aangereden grindweg naar Kleine-Brogel. Halverwege wil ik de buskruitfabriek van Kaulille bezoeken. Dat is een bijhuis van de fabriek van Wetteren, een firma met een niet zo goede reputatie. Onlangs nog explodeerde er een gebouw. Daarbij vielen slachtoffers te betreuren.

De fabriek kan je door de vele bomen vanaf de straat niet zien liggen. Honderddertig man verdienen er de kost; de bewerking gebeurt in afzonderlijke gebouwen. Zo wordt de kans op explosies maximaal verkleind. (…) Midden in een stuk kale vlakte, tussen de vele verspreide gebouwen, staat een zwart kanon. Daarmee wordt het kruit getest. De arbeiders die op deze fabriek zwoegen, zijn smerig en armoeiig. (…) De dreigende dood is hun vaste metgezel. Hun hels bestaan is er een van hard labeur voor een schamel loon.

Kaulille ligt tussen heide en bossen verscholen. Het is een triestig en troosteloos oord, armoeiig en smerig. (…) De mannen werken op de buskruitfabriek; de vrouwen, smerig en futloos zoals ze erbij lopen, zorgen voor hun kroost en voeden hun gezin met het weinige wat ze hebben. Wat een contrast met de overvloed die ik in de Achelse Kluis heb ervaren!

Ik keer terug naar Lozen. Over een goed aangelegde macadamweg fiets ik langs het kanaal, door een fraai en goed bewerkt platteland. Ik rij door het onbeduidend kleine dorpje Bocholt. Overal liggen mooi bloeiende koolzaadvelden.

Na Bocholt kom ik in Bree aan. Het is best groot. Er is handel en nijverheid, er is leven. Er zijn nogal wat cafés met mooie, vriendelijke en levendige diensters. Wanneer ik voor de keuze zou worden gesteld tussen een leven in de Achelse Kluis en hier in Bree, zou ik het snel weten.

Van Bree rij ik naar Maaseik over een prima weg. Hier zie je minder heide, wel goed onderhouden dennenbossen, met daartussen weiden en akkers. Langs de kanalen liggen bevloeide, vruchtbare zones. Voorbij Opitter volgt de weg verder het kanaal. Het valt me op hoeveel verkeer er hier op het water is.

Foto boven: Bocholt – zicht op de Heuvel vanop de draaibrug, omstreeks 1900 

Foto onder: het Vrijthof in Bree

Bronnen: Henri L’Allemand – geheugencollectief.be 

Vertaling: Jef Vanbussel 

Foto’s: Heemkundekring Bocholt, met dank aan Wim Cuppens, en eigen archief

Op de Ferrariskaart (1771-1777) is het complex duidelijk te herkennen: binnen de omgrachting lagen twee tegenover elkaar geplaatste L-vormige vleugels. Vandaag bleef enkel de westelijke vleugel bewaard. Ten zuiden bevond zich de moestuin, ten westen de boomgaard en ook ten oosten – buiten de gracht – lag een boomgaard. In de Atlas van de Buurtwegen (1845) is de oostelijke vleugel al verdwenen, al staat het poortgebouw nog vermeld.

Van de overblijvende L-vormige vleugel is enkel het noordelijke deel, een dienstgebouw, oorspronkelijk. De huidige pastorie zelf kreeg haar uitzicht in het eerste kwart van de 20ste eeuw, al gaat de kern terug tot de tweede helft van de 17de of het begin van de 18de eeuw. Het gaat om een gecementeerd bakstenen gebouw van drie traveeën en één bouwlaag, onder een steil zadeldak. Opvallend zijn de smeedijzeren muurankers en de zonnewijzer in de rechtertravee.

Ook het poortgebouw vormt een waardevol historisch element. Deze bakstenen constructie uit de tweede helft van de 18de eeuw heeft een korfboogpoort, geflankeerd door pilasters en afgedekt met een mansardedak in leien. Aan de erfzijde bevindt zich een duifhuis. De poort wordt geflankeerd door twee lagere bijgebouwtjes met typische aandaken en vlechtingen, die het geheel een uitgesproken landelijk en historisch karakter geven.

Samen vormt de pastorie een tastbare herinnering aan het religieuze, agrarische en zelfs verdedigende verleden van Bocholt. (bron: Inventaris Onroerend Erfgoed)